Kap+8+Opphavsrett+i+ei+digital+verd

__Opphavsrett i ei digital verd.__

__Tommy__
Den teknologiske utviklinga dei seinare åra har vore enorm og moglegheitane er store. Trass i kopisperrer og lover blir det i dag kopiert og delt meir musikk enn nokon gong før. Problemet er berre att det meste av denne aktiviteten er ulovleg og dermed straffbar på lik linje med andre forbrytelsar. Det skal seiast at ein kan dele og laste musikk lovleg på nettet, men det aller meste som foregår er illegalt. Mange musikkarar har gått hardt ut mot kundar som lastar ned musikk, fordi at dei på denne måten ikkje får inn peng til å drive bandet. For at ein skal kunne skjønne kva dette dreier seg om må ein setje seg inn i nokre fagutrykk og lover. Det er nemleg ei lov sonm tek føre seg det som har med kopiering av og rettane til eit åndsverk. Eit åndsverk er resultatet av ein skapande innsats og for at noko skal kunne reknast som åndsverk må det ha eit minimum av orginalitet og skapande innsats. Åndsverkslova skal altso passe på rettane til åndsverka i sin opprinelege form. Det er heile tida ein eller fleire personar som har rettane til eit åndsverk, men dei får ofte hjelp av plateselskap osv for å selje meir og desse overtek då også rettaen til åndsverket. Sjølv om mykje av kopieringa er ulovleg er noko også lovleg. Det står nemleg i åndsverkslova at ein feks har lov og kopiere til privat bruk og at ein har rett til å sitere. Ein k an altso lovleg kopiere ein cd til familie og ein kan legge sangar frå ein cd inn på pc og mp3-spelarar. Ein har og noko som ein kallar avtalelisens, det gjer at ein slepp å spørje forlaga om lov kvar gong ein skal kopiere. Då betalar ein nemleg til organisasjonar som so formidlar pengane vidare til dei som skal ha dei. Eit døme er skulane sin avtale med Kopinor, dei kan kopiere delar frå bøker og Kopinor sender pengar vidare til forlaga. Ein har og liknande avtalar for musikk, TONO og for bileter, BONO. Vern av rettar har v i hatt i mange år, men tidlegare gjaldt den berre innanfor land egrensene. Ein kunne med andre ord i USA fritt trykke Dickens bøker utan o g spørje nokon. På slutten av 1800-talet byrja folk å sjå seg leie på dette. Victor Hugo var ein fransk forfattar som såg seg lei på at bøkene hans vart trykkte opp i Storbritannia utan at han fekk betaling. Han tok initiativet til ein internasjonal avtale om opphavsrett, avata len kom i stand i 1886 eit år etter Hugo døydde. Avtalen er kalla Bern-konvensjonen, fordi den fyrste gong vart underteikna der og har no  162 medle   msland. Avtalen gjer at alle land må behandle utanlandske kunstnarar på lik linje med sine eigne altso har ein norsk musikar amerikanske rettar i USA og ikkje norske. Mange lover har komme i etterkant av konvens  jonen og er viktige i   ei tid der den elektroniske spreiinga av åndsverk har eksplodert. For å stanse spreiinga har ein laga noko som ein heiter kopisperrer, Digital Rights Management. På denne måten kan ei fil ofte berre spelast av i spessielle spelarar. Ein ser dette feks i Itunes store, der fi  lene kun kan spelast av i Itunes. Denne utviklinga vil nok fortsette og skal bransjane fortsatt tjene peng lyt ein nok lage ei slags digital betalingsordning slik at kunstnarar har noko og leve av. Skal ein derimot bli kvitt all den ulovlege nedlastinga og kopieringa av åndsverk lyt ein ta og straffe fleire for å på den måten statuere eksempel ovanfor ålmenta.